Onderzoek 'Eerst Denken Dan AI' EDDAI

EDDAI is ontwikkeld als didactisch ontwerpkader voor AI-ondersteund klinisch redeneren. Het kader is voortgekomen uit onderzoek naar de vraag hoe generatieve AI verantwoord kan worden geïntegreerd in het gezondheidszorgonderwijs zonder dat studenten hun eigen denkproces uitbesteden.

Ontwikkeling

EDDAI is in 2025/2026 ontwikkeld door Mirjam Straver-Kramer op basis van ontwerpgericht onderzoek, literatuuronderzoek en praktijkinzichten uit het verpleegkundeonderwijs.

De inzichten uit dit onderzoek zijn vertaald naar een didactisch ontwerpkader dat docenten ondersteunt bij het verantwoord integreren van GenAI in leeractiviteiten rond klinisch redeneren.

Onderzoeksbasis

Het kader is gebaseerd op onderzoek en inzichten rond:

  • generatieve AI in het onderwijs;
  • GenAI-gebruik door verpleegkundestudenten;
  • cognitieve offloading;
  • klinisch redeneren;
  • kritisch denken;
  • docentprofessionalisering;
  • didactische integratie van GenAI;
  • beoordelen en valideren van informatie;
  • professionele oordeelsvorming in het gezondheidszorgonderwijs.

Theoretische uitgangspunten

EDDAI sluit aan bij de gedachte dat leren cognitieve inspanning vraagt. Studenten moeten niet alleen snel tot een antwoord komen, maar leren analyseren, afwegen, controleren en professioneel onderbouwen.

Een belangrijk uitgangspunt is dat studenten eerst voldoende basiskennis nodig hebben voordat zij GenAI-output kritisch kunnen beoordelen. Fundamenteel begrip vormt daarmee een voorwaarde voor hogere denkvaardigheden, zoals analyseren, evalueren en kritisch denken.

Daarnaast laat het onderzoek zien dat een algemene waarschuwing dat “GenAI fouten maakt” onvoldoende is. Studenten hebben didactische structuur nodig die hen helpt om GenAI-output doelgericht te controleren, te beoordelen en te verantwoorden.

Van onderzoek naar ontwerpkader

De inzichten uit het onderzoek zijn vertaald naar het EDDAI-ontwerpkader. Dit kader helpt docenten om GenAI-gebruik niet ad hoc toe te staan of te verbieden, maar bewust te structureren binnen het leerproces.

Het volledige kader, inclusief de ontwerpprincipes en fasen, is te vinden op de pagina Didactisch ontwerpkader.

Samenvatting onderzoek

INLEIDING        

Binnen het hoger beroepsonderwijs (hbo) verpleegkunde is klinisch redeneren een kerncompetentie. De opkomst van generatieve artificiële intelligentie (GenAI), zoals ChatGPT, beïnvloedt het leerproces waarin studenten klinisch leren redeneren. Studenten gebruiken GenAI, maar nemen gegenereerde output tijdens lesactiviteiten geregeld direct over zonder deze kritisch te beoordelen. Hierdoor ontstaat het risico op cognitieve offloading, waarbij denkprocessen te vroeg aan technologie worden uitbesteed. Dit kan kennisopbouw, kritisch denken en professionele oordeelsvorming bij klinisch redeneren onder druk zetten, terwijl deze juist noodzakelijk zijn voor verantwoorde patiëntenzorg. Dit traject onderzocht welke factoren bijdragen aan niet-kritisch gebruik van GenAI bij klinisch redeneren onder studenten van de hbo-opleiding Verpleegkunde van Avans Hogeschool ’s-Hertogenbosch, en hoe kritisch GenAI-gebruik didactisch kan worden ingebed.

METHODE        

Het model voor Planmatige Gezondheidsvoorlichting en Gedragsverandering diende als leidraad voor de probleemanalyse, gedrags- en determinantenanalyse, interventieontwikkeling en implementatie. Hiervoor zijn literatuuronderzoek en praktijkonderzoek gecombineerd. De analyse richtte zich op student- en contextfactoren die niet-kritische beoordeling van GenAI-output bij klinisch redeneren beïnvloeden. De strategische, financiële en maatschappelijke haalbaarheid van de interventie is vervolgens geëvalueerd met een indicatieve maatschappelijke kosten-batenanalyse.

RESULTATEN     

Niet-kritische beoordeling van GenAI-output hangt samen met studentfactoren en contextfactoren. Op basis hiervan is Eerst Denken Dan AI (EDDAI) ontwikkeld als didactisch ontwerpkader voor docenten en onderwijsontwikkelaars, gericht op AI-ondersteund klinisch redeneren. EDDAI laat studenten eerst kennis opbouwen en zelfstandig klinisch redeneren voordat zij GenAI inzetten. Deze didactische frictie maakt het eigen redeneerproces en kennishiaten zichtbaar. Vervolgens gebruiken studenten GenAI als sparringpartner, toetsen zij de output aan richtlijnen, bronnen, patiëntcontext en eigen redenering, en reflecteren zij op hun bijgestelde professionele oordeel.

CONCLUSIE      

EDDAI is een didactisch ontwerpkader voor het inbedden van kritisch GenAI-gebruik binnen klinisch redeneren. Het kader positioneert GenAI binnen een begeleid leerproces en verschuift de aandacht van het eindproduct naar het redeneer- en verantwoordingsproces. Kritisch GenAI-gebruik is daarmee niet alleen een studentvaardigheid, maar ook een didactische verantwoordelijkheid van docenten en onderwijsontwikkelaars. EDDAI ondersteunt kennisopbouw, kritisch denken en professionele oordeelsvorming bij verpleegkundestudenten. Duurzame implementatie vraagt om docentprofessionalisering, curriculuminbedding, duidelijke kaders, voldoende tijd en institutionele ondersteuning. Zo kan EDDAI bijdragen aan verantwoorde GenAI-integratie in het verpleegkundeonderwijs en indirect aan veilige, kwalitatief goede en toekomstbestendige zorg.

KEYWORDS   GenAI; klinisch redeneren; cognitieve offloading; didactische frictie; docentprofessionalisering; verpleegkundeonderwijs.